Van 12 april tot en met 21 juni 2026
Jan Vanriets reeksen met recente schilderijen Christus op de koude steen en Gethsemane vormen één grote tentoonstelling: Gethsemane. Ze toont eenzaamheid, verraad en verlatenheid, en leest als een passieverhaal – de vele prachtige landschappen als ultieme getuigen. Het bijhorende boek, dat beduidend meer is dan een catalogus, bevat zo’n 140 afbeeldingen en brengt een diepgaand gesprek tussen Vanriet en schrijver Eric Rinckhout dat toelichting geeft en vele achtergronden ontsluit. Hieronder het begin van dat gesprek.
Eric Rinckhout: Je tentoonstelling Gethsemane begint met het thema Christus op de Koude Steen. Hoe heb je dat ontdekt?
Jan Vanriet: Er is een dubbele fascinatie. Enerzijds is er een beeldje waar ik toevallig op stuitte in Maastricht, anderzijds is er mijn literaire kant: die titel Christus op de Koude Steen klinkt prachtig en trok me meteen aan. Ik vroeg me af: ‘Waarover gaat dit precies?’ Ik heb het beeldje voor het eerst bewust gezien tijdens een zoveelste bezoek aan het Bonnefantenmuseum in Maastricht, eens te meer was ik gecharmeerd door het architecturaal ontwerp van Aldo Rossi. Ik zeg ‘bewust gezien’, want ik moet ooit een veel groter exemplaar van Christus op de Koude Steen hebben bekeken. Maar waar en wanneer? Het geheugen maakt soms bizarre sprongen…
Zo was ik twee jaar geleden in de grote ziekenzaal van het Hospice de Beaune. Meteen links staat daar een bijna manshoog beeld met hetzelfde onderwerp. Het was mij nooit eerder opgevallen, hoewel ik al ettelijke keren in Beaune ben geweest en het beeld er zich al eeuwen bevindt. Ik vermoedde het zelfs ooit in Autun te hebben gezien, in een tentoonstelling over Chancelier Rolin, de rijke tycoon van de Bourgondiërs, sponsor van Van Eyck en Van der Weyden. Kortom: je ziet dingen, je registreert ze en vervolgens worden ze gedeletet. Gelukkig bracht het beeldarchief in mijn iPhone me de bevestiging dat ik het beeld wel degelijk had gezien.
Maar goed. Ik ontdekte dus, zo’n tien jaar geleden, bijna per abuis de Collectie Neutelings, het sublieme legaat van Willem Neutelings aan het Bonnefantenmuseum. Neutelings was een passioneel verzamelaar van middeleeuwse religieuze kunstvoorwerpen. Ze worden uitgestald in dramatisch uitgelichte vitrinekasten. Ik raakte er meegesleurd door enkele relatief kleine gepolychromeerde beeldjes, 14 of 15de-eeuws van noten- of eikenhout, die een weifelende man voorstellen: een vereenzaamde, droeve, zittende figuur van wie de handen vastgebonden zijn. Zeer aandoenlijk. De titel intrigeerde me: Christus op de Koude Steen Ik vond het bijzonder poëtisch klinken, er opent een hele wereld. En vanwaar die koude steen? Het was een mij onbekend passieverhaal, ik ben geen exegeet. Ik trachtte me de verzengende hitte van Judea voor te stellen en hoe stenen en rotsen er liggen te gloeien onder een schroeiende zon. Niet aangewezen om daarop te gaan uitrusten en je te bezinnen. Waarom dan die nadruk op dat ‘koude’?
ER: Maar die voorstelling is je dus de hele tijd bijgebleven?
JV: Ja. In de herfst van 2024 kwam ik te weten dat een soortgelijk beeldje geveild zou worden bij Bernaerts in Antwerpen. De inzetprijs viel relatief mee: het werd me als het ware geoffreerd, er viel niet aan te ontkomen. Bovendien was het van hoge kwaliteit en een van de meest ontroerende voorstellingen die ik ben tegengekomen. Vanaf dat moment voelde ik dus dat ik met die figuur iets wilde ‘aanvangen’.
Voordat ik het beeldje kocht, wat me inderdaad lukte, had ik al tekeningen gemaakt op basis van foto’s in de catalogus en ik schilderde een zelfportret in een identieke houding als die Christus. Misschien klinkt het pretentieus dat ik mezelf bijna voordoe als de gepijnigde Verlosser, zo zou het kunnen worden geïnterpreteerd… maar Dürer heeft ook zo’n zelfportret als Christus mogen maken: arrogant, hij manifesteert zich als stralende Salvator Mundi. Bijgevolg: wie zou het mij beletten? In mijn versie zie ik hooguit een beschadigd persoon op sneakers. Zodra ik het beeldje in mijn bezit had, ben ik allerlei varianten beginnen schilderen, maar niet met het idee dat het zo’n vlucht zou nemen. Koude Steen heeft uiteindelijk de aanzet gegeven tot Gethsemane, een reeks die er anders nooit zou zijn gekomen.
Het slotfragment van het gesprek tussen Eric Rinckhout en Jan Vanriet is opgenomen in de Panternieuwsjes.
Klik hier voor eerdere exposities van Jan Vanriet
